Το κριτήριο δεν είναι θεωρητικό αλλά
ιστορικό. Έχει να κάνει με το αν έχεις καταφέρει να πιέσεις ή εκβιάσεις το
αφεντικό σου να σου δίνει τόσα και όχι άλλα. Πουχου. Έστω ότι είσαι σε ελληνικό
χωριό του κάμπου στη δεκαετία του ’80. Η βιοτεχνία της περιοχής μόλις άνοιξε
και ζητά εργατικά χέρια. Μαζεύονται όλοι των γύρω χωριών και πάνε να δουλέψουν.
Το αφεντικό λέει τόσα. Οι χωριάτες θέλουν περισσότερα. Τι γίνεται τώρα; Είτε το
αφεντικό θα δώσει περισσότερα, είτε θα περιμένει τους μετανάστες που δουλεύουν
και με λιγότερα, είτε θα φέρει άλλους από περιοχές που η φτώχεια είναι μεγάλη
και θα φτιάξει εκεί το λεγόμενο companytown. Ανάλογα με την δύναμη των εργατών και των
αφεντικών (αν για παράδειγμα τα αφεντικά φέρνουν ΜΑΤατζήδες ή χρυσαβγίτες να
δέρνουν τους εργάτες) διαμορφώνεται ο μισθός.
Αυτό που αλλιώς λέμε ΤΑΞΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ!
Τα αφεντικά πάντα προσπαθούν να
μειώσουν τους μισθούς και μόλις βρουν ευκαιρία το κάνουν. Άμα με πιάνεις τότε
καταλαβαίνεις όλο το σκηνικό που παίζει στην ελλάδα τα τελευταία πολλά χρόνια.
Δε ρίχνουν οι μετανάστες τα μεροκάματα αλλά τα αφεντικά.
Η ανεργία (να σημειώσω ότι στα κλασικά
οικονομικά υπάρχει ο όρος “φυσικό ποσοστό ανεργίας”, χωρίς πλάκα!) είναι το
καλύτερο όπλο στα χέρια των αφεντικών. Άμα έχεις 25% ανεργία πας για δουλειά,
σου λέει 400ευρά, του λες όχι, σου λέει “στ’ αρχίδια μου, θα ‘ρθει άλλος”. Το
καλύτερο όπλο των εργατών από την άλλη είναι ο εκβιασμός. Ότι κανείς δε θα πάει
για δουλειά στο μαλάκα αν δεν αυξήσει τους μισθούς. Αυτό λέγεται και οργάνωση,
συνδικάτο κτλ. Αυτό όμως σήμερα απαιτεί όχι μόνο δέσμευση από τους εργάτες αλλά
και από την ευρύτερη κοινωνία. Σε μια εποχή που η κυκλοφορία των εργατών
γίνεται πολύ εύκολα και στα μουλωχτά, χωρίς ασφάλιση οι εργάτες χάνουν τη μπάλα
και τα αφεντικά κερδίζουν.
Κωλοκαπιταλισμός δηλαδή.
Δύσκολη λέξη και χιλιοειπωμένη. Τι
είναι αυτό το “καπιταλισμός”;
(Αυτό είναι στη πραγματικότητα γράμμα που απευθύνεται προς κάποιο πρόσωπο που δε λέει να καταλάβει ότι δεν είναι στραβός ο γιαλός αλλά στραβά αρμενίζουμε... ε, και μπορεί να σου φανεί κι σένα χρήσιμο!)
Υπάρχει μια
κατάσταση που την συναντάμε σε όλες τις σύγχρονες κοινωνίες και μπορείς ακόμα
κι εσύ να την αντιληφθείς πολύ καλά.
Είμαι
σίγουρη πως έχεις δει κάποιον άστεγο κι εσύ και καταλαβαίνεις κι εσύ ότι εδώ κάτι
δε πάει καθόλου καλά. Υπάρχει μια αδικία εδώ πέρα. Είναι έτσι; Ωραία! Τις
περισσότερες φορές όμως αφού περνάς από μπροστά του, το σκέφτεσαι λίγο, μπορεί
και να το συζητάς καμιά φορά με κάποιον αλλά ποτέ δεν έχεις μπει στη διαδικασία
να το σκεφτείς σοβαρά.
Πάμε λοιπόν
να το πιάσουμε από δω..
Γιατί η κόρη του Jumboμπορεί όποτε της καυλώσει να πάρει το αεροπλάνο και να πάει στην Αμερική,
να αγοράσει αμαξάρα και να κάνει το γούστο της και ο 63χρονος να έχει μείνει
χωρίς σπίτι και να μένει σε μια σπηλιά στου Φιλοπάππου – ναι, εκεί που πας
ρομαντικές βόλτες με το αμόρε – ε; Γιατί;
Επειδή η μια
έχει λεφτά, ΠΟΛΛΑ ΛΕΦΤΑ και ο άλλος ΔΕΝ έχει. Τι είναι το χρήμα όμως;
Μην είναι τα
κέρματα και τα χαρτονομίσματα; Όοχι.
Μην είναι ένα απλό μέσο ανταλλαγής; Ούουτε!
Ας πούμε:
παντελόνι H&M = 40€
12άδα προφυλακτικά απ’ το Σκλαβενίτη = 6€
ή ακόμα όταν ανταλλάσεις κάτι
σφαγμένο αρνί = 8 κιλά μέλι
το παλιό μου παλτό = καφετιέρα
το ένα μέρος της ισότητας, ας πούμε η καφετιέρα λειτουργεί στη περίπτωση αυτή
ως χρήμα, ως αυτό μέσω του οποίου εκφράζεται η αξία του παλιού σου παλτού/παλτό
- δε ξέρω πως διάολο κλίνεται.
Το χρήμα είναι εκείνο που μέσω του
οποίου εκφράζεται η αξία του παντελονιού που αγοράζεις από τα H&M. Και αυτή
η αξία εκφράζεται ΜΟΝΟ μέσω του χρήματος. Δηλαδή το χρήμα δεν έχει σημασία αν
είναι ευρώ ή κολοκύθια, σημασία έχει ότι λειτουργεί ως μετρητής της αξίας.
Αυτό είναι το χρήμα, λοιπόν. Μέχρι εδώ
καλά; Ξεκουράσου λίγο ..
Δε θα εξετάσουμε εδώ τώρα αν και ο ίδιος δεν το κατάλαβε και
μπερδεύτηκε ή αν ήταν ηθελημένη προσποίηση. Ότι και να έγινε το αποτέλεσμα ήταν
το ίδιο. (Το πιο πιθανό είναι να μπερδεύτηκε όπως φαίνεται)
Τι έπαιξε εδώ δηλαδή;
Ο τύπος με το άσπρο έκανε μια κίνηση αντίθετη από αυτή που θα άρμοζε στη θέση
του εκείνη τη στιγμή. Ήταν παίχτης της αντίπαλης ομάδας και κανονικά θα έπρεπε
να κατευθυνθεί όσο πιο γρήγορα γίνεται
προς το καλάθι και γρήγορα να πετύχει το δίποντο. Κυνηγημένος! Αυτοί
ήταν περισσότεροι και αυτός ήταν μόνος του.
Ακριβώς αυτό πήγε να γίνει.
Μέχρι που κάνει μια εντελώς απρόσμενη και αντίστροφη κίνηση
και παριστάνει ότι δεν είναι κυνηγημένος. Αυτό μετέτρεψε όλο το χώρο γύρω του
σε χώρο που του ανήκει και οι παίχτες της ομάδας με τα μπλε του φέρθηκαν έτσι
ακριβώς. Έγινε κυρίαρχος του χώρου, επειδή απλά προσποιήθηκε ότι ήταν ο
κυρίαρχος του χώρου. Σαν να μην ήταν η δικιά τους μεριά του γηπέδου αλλά δικιά
του. Και οπισθοχώρησαν. Θεώρησαν ότι πατάνε σε ξένο έδαφος. Από κυνηγημένος ο Miller βρέθηκε απολύτως
κυρίαρχος μέσα στη φωλιά των αντιπάλων. Και αυτό επειδή προσποιήθηκε ότι δεν
τον κυνηγάει κανένας, προσποιήθηκε ότι βρίσκεται στη δικιά του μεριά του
γηπέδου. Ακόμα και ασυναίσθητα να το έκανε ήταν η καλύτερη αντίδραση για την
επιβίωσή του.
Τι μπορεί να μας πει αυτή η ιστορία; Ε;
Φαντάσου στη θέση του millerτον Άδωνη.
Έχουμε εδώ την οπτική αποτύπωση μιας στρατηγικής πολύ
διαδεδομένης στις άρχουσες τάξεις. Όπως και ο μπασκετμπολίστας έτσι και οι ελίτ
βρίσκονται σε μειονεκτική θέση, είναι πάντα ποσοτικά λιγότεροι και πάντα ως
πλούσιοι δυνάμει κυνηγημένοι από τους φτωχούς (στις καλές εποχές αυτό).
Διαχρονικά βρίσκουν ένα σωρό τρόπους να κρατούν το θρόνο τους και να μας ταράζουν στα δίποντα και στα
τρίποντα. Μια από αυτές τις στρατηγικές είναι η προσποίηση.
OΆδωνις ξέρει ότι είναι σε θέση κυνηγημένου, ξέρει ότι δολοφονεί
ασθενείς στα νοσοκομεία. Αυτή τη στιγμή έχει γίνει πρωταγωνιστής στη κυβέρνηση
των καθαρμάτων επειδή είναι ένα εξαιρετικά φιλόδοξο άτομο. Στην ποιητική
συρραφή που δημοσίευσε πρόσφατα ένα από τα ποιήματά του λέει τα εξής:
Μελέτησα την Ιστορίαν
Σπούδασα την Ιστορίαν
Δίδαξα την Ιστορίαν
Διδάχτηκα από την Ιστορίαν
Αγάπησα την Ιστορίαν
Μόνη μου φιλοδοξία παιδιόθεν
να “γράψω” Ιστορίαν.
Και να με γράψει και η Ιστορία…
εις τας δέλτους της.
Πάρε φάτσα που θέλει να τον γράψει και η Ιστορία!!
Μιλάμε για άρρωστο άτομο. Ένας κανονικός εξουσιαστής με
φιλοδοξίες. Αυτό τον κάνει να αισθάνεται ότι βρίσκεται στη θέση που του
αρμόζει. Κι έτσι βρίσκει το θάρρος και το θράσος να προσποιείται ότι βρίσκεται
στη περιοχή του. Και αυτό πιάνει πολλές φορές. Δεν είναι τυχαίο ότι έχει γίνει
ο νούμερο 1 στην υπεράσπιση των μέτρων. Αυτό δεν έγινε επειδή ήταν πάντα
νούμερο αλλά και επειδή βρίσκεται ψυχολογικά σε μια τέτοια κατάσταση. Προσποιείται
πολύ καλά ότι δεν είναι κυνηγημένος με αποτέλεσμα και οι αντίπαλοί του να του
φέρονται αναλόγως. Την έλεγε μόνος του σε όλον το σύριζα.
Η στρατηγική της προσποίησης είναι διαχρονική και πάντα
ευνοείται και από τις ιεραρχικές δομές (οπού αυτός που προσποιείται βρίσκεται
από πάνω και κοιτά προς τα κάτω) αλλά και από τις θεαματικές αναπαραστάσεις του
σήμερα. Η προσποίηση μέσα από την προβολή από τα μέσα, παραδοσιακά και
διαδικτυακά, πέραν του ότι πολλαπλασιάζεται δημιουργεί και μια ποιοτικά διαφορετική
κατάσταση που είναι κάπως έτσι:
Εντός των μέσων υπάρχει η εξής κατανομή. Κάποιοι έχουν
πρόσβαση στη διαμόρφωση του περιεχομένου του λόγου αλλά οι περισσότεροι είναι
δέκτες και θεατές. Αυτό ισχύει και για ΤιΒι και για ίντερνετ με ποιοτικές αλλά
κυρίως ποσοτικές διαφορές – λόγω της συγκεκριμένης αρχιτεκτονικής του
διαδικτύου (δομή clientserver,
βλέπε “δε θέλουμε wifi”).
Η προσποίηση είναι κάτι που λαμβάνει χώρα σε αυτό το
πλαίσιο. Άσχετα με το περιεχόμενο του λόγου από τη μεριά αυτού που προσποιείται
και από τους αντιπάλους του, η προσποίηση στη προκειμένη συνθήκη παράγει κάποια
επιπλέον πράγματα από αυτά που είδαμε στη περίπτωση του Miller στο γήπεδο του μπάσκετ. Το γήπεδο
δεν είναι με τέτοια σαφήνεια προσδιορισμένο και οι ομάδες επίσης δεν είναι τόσο
διακριτές. Το γήπεδο είναι περισσότερο δίκτυα και οι ομάδες είναι πάντα
μπλεγμένοι με τους θεατές σε μια σχέση όχι αποκρυσταλλωμένη αλλά δυναμική που
συνεχώς αλλάζει. Έτσι, ο πολλαπλασιασμός από τη μια απλά μεγεθύνει την
κατάσταση που είδαμε στο βίντεο και από τις δύο πλευρές (κυνηγημένους και
κυνηγούς), ορίζει το πεδίο της αντιπαράθεσης που και αυτό πολλαπλασιάζεται,
πράγμα που κάνει τον αντίπαλο λόγο εκτός αυτού του πεδίου πολύ πιο δύσκολο να
εμφανιστεί (δηλαδή αυτόν που θα πει “ρε παιδιά απλά προσποιείται, σας
κοροϊδεύει, φάτε τον”), πόσο μάλλον να ορίσει εκ νέου την αντιπαράθεση.
Από την άλλη μεριά, και αυτό είναι η κρίσιμη ποιοτική
διαφορά, η προσποίηση συντελείται σε πολλαπλά επίπεδα ταυτόχρονα και
μη-ταυτόχρονα. Άλλου ύφους η προσποίηση στο mega, άλλο στο προσωπικό blog, άλλο σε μια ομιλία σε συνδικαλιστές, άλλο στους οπαδούς του
κόμματος κτλ. Ο Καρατζαφέρης είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα της διαφοροποίησης
αυτής (όχι μόνο της προσποίησης) όπου άλλα έλεγε στη βουλή, στα κανάλια, στο
τηλε-άστυ τα μεσάνυχτα και στα συνέδρια του ΛΑΟΣ. Αυτό κάνει την προσποίηση να
μην είναι μια αλλά πολλές. Είναι προσποιήσεις. Με διαφορετική απεύθυνση η
καθεμία. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα ο Α και ο Β θεατής-πολίτης να έχουν πιαστεί
κορόιδα αλλά για διαφορετικούς λόγους ο καθένας.
Και αυτό σημαίνει
α) πως οι αποκρίσεις τους απέναντι στις διαφορετικές προσποιήσεις είναι επίσης
διαφορετικές, άρα συνεχώς αναπαράγεται μια διαίρεση που κάνει σχεδόν αδύνατη
μια αναμέτρηση με μπασκετικούς όρους ανάμεσα σε δύο κυρίαρχες ομάδες (ας πούμε
Πλούσιοι vsΦτωχοί). Έχεις από τη μια την ομάδα Άδωνη και από την άλλη
πολλές διαφορετικές ομάδες.
β) σημαίνει πως ακόμα και σε περίπτωση που αντιλαμβάνονται την προσποίηση και ο
Α και ο Β, ο καθένας αντιλαμβάνεται διαφορετική προσποίηση με αποτέλεσμα η
αντίδραση να είναι πάλι διαφορετική. Ξανά διαίρεση δηλαδή.
Όλα αυτά πολύ θεωρητικά θα μου πεις.
Ένα παράδειγμα στα γρήγορα γιατί πλησιάζω το μέγεθος εκείνο
όπου το κείμενο δε θα διαβάζετε.
Τα 'λεγα εγώ! Τα πολύ αξιόπιστα δημοσιεύματα που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο επαληθεύουν τις πολύ σοβαρές αναλύσεις που έχω κάνει. Σχόλια για τον διαφημιζόμενο ανδρισμό του νεοναζί καθάρματος δε θα κάνω γιατί δεν είμαι σε mood για γαμωσταυρίδια χρονιάρες μέρες. Κι ένα ποιηματάκι με αφορμή τα τεκταινόμενα:
Αχ, ψυχή ξανθιά σε βάψανε.
Ο μέγας πλάστης από φαλλό κινούμενος
σου πρόσθεσε πλαστικά εξαρτήματα..
να παίζουν τα αγοράκια και να εθελοτυφλούν.
Κι εσύ εξάρτημα μιας χρήσης,
ανταλλακτικό στη μηχανή του ανδρός..
* ο τίτλος είναι από δημοτικό φεμινίστριά μου, δες και την απαγγελία του.