Οι Συριζαίοι και το ιστορικό επίπεδο αναγκών

Με αφορμή τα “πόθεν έσχες” των συριζαίων ξεκίνησε μια μεγάλη συζήτηση ηθικού και πολιτικού περιεχομένου για το αν ο αριστερός πρέπει να έχει λεφτά και αν έχει δύο χιτώνες να δίνει τον έναν και όλα αυτά. Προφανώς δεν μπορείς να κατηγορήσεις κάποιον γιατί είναι από εύπορη οικογένεια (ούτε και να τον ταυτίσεις με μια χριστιανική φιλανθρωπία). Ούτε γιατί δεν απαρνήθηκε τις ανέσεις και να ζήσει σα φτωχός. Στο πιο σοβαρό άρθρο που διάβασα για όλα αυτά ο συγγραφέας καταλήγει πολύ εύστοχα ότι το θέμα δεν είναι αν τα λεφτά προέρχονται από νόμιμες δραστηριότητες, αν ένας αριστερός δικαιούται να είναι πλούσιος κτλ κτλ αλλά κατά πόσο η αριστερά δίνει το δικαίωμα στην κυρίαρχη ιδεολογία να την περιγράφει και άρα κατά πόσο μπαίνει σε μια συζήτηση με τους όρους της κυρίαρχης ιδεολογίας και όχι με αυτούς που θέτει η ίδια.

Η κοινοτοπία “αριστερός με δεξιά τσέπη” που πολύ σωστά τονίζει ότι είναι και αποτέλεσμα της κυρίαρχης αφήγησης προέρχεται όπως μας λέει και από κάτι πραγματικό. Τις αντιφάσεις που όλοι βιώνουμε στην καθημερινότητά μας. Κατά πόσο κι εσύ αναπαράγεις τον καπιταλισμό με την ίδια σου την εργασία, έτσι και αλλιώς κάθε δουλειά είναι ντροπή, μην τα ξαναλέμε. Όλα αυτά είναι υπαρκτά, προφανώς, και βρίσκονται σε μια συνεχή πάλη.

Όμως αυτή η κοινοτοπία και όλες αυτές οι αντιφάσεις θίγουν ένα ευρύτερο ζήτημα. Όταν στο καφενείο θα μιλήσει κάποιος για αριστερούς με δεξιά τσέπη θίγει το εξής. “Πώς είναι δυνατόν εσύ που μας μιλάς για το πόσο κακός είναι καπιταλισμός, να ζεις εντός αυτού;” Αυτό προφανώς και δεν είναι σοβαρό σαν επιχείρημα (γιατί τι θα έπρεπε να κάνει; Να πάρει τα βουνά και να ζήσεις απομονωμένος) αλλά αν το σκαλίσουμε λίγο ακόμα θίγει το αιώνιο πρόβλημα της σχέσης θεωρίας και πράξης ή της απόστασής τους.

Με λόγια απλά αυτό λέγεται “άλλα λες και άλλα κάνεις”! Δε θέλω να μιλήσω “σοβαρά” για τη σχέση θεωρίας και πρακτικής – βλ. αυτό που είδα τελευταία και εννοείται δεν κατάλαβα τίποτα – μιας και υπάρχουν πιο σοβαρά και καλοσπουδαγμένα παιδιά με τα ντοκτορά τους στη Πάντειο, στα παρίσια (ναι, καλά κατάλαβες! Τα παιδιά των πλούσιων αριστερών που δεν μπορώ να κατηγορήσω ρε γαμώτο).

Η κατασκευή θεωριών μπορεί να είναι και πρακτική αλλά αυτό δε σχετίζεται μόνο με το περιεχόμενο της θεωρίας αλλά και με τον συγγραφέα, τον τρόπο διάχυσης της θεωρίας και σε ποιο βαθμό δημιουργεί ή πιο καθαρά είναι ήδη κίνηση. Αν δηλαδή κινητοποιεί είτε τον άμεσα αναγνώστη, είτε κάποιον έμμεσο. Δεν εννοώ εδώ την άντληση έμπνευσης από κάποια θεωρία και την εφαρμογή της μετά στο πρακτικό επίπεδο. 

Εννοώ περισσότερο μια συνθήκη στην οποία ο λόγος είναι ήδη πράξη και αντιστρόφως η πράξη είναι λόγος, δηλαδή λέει κάτι. Μια συνθήκη στην οποία εξαφανίζεται η απόσταση θεωρίας και πράξης.  Επειδή αν συνεχίσω θα αρχίσω τα “γαλλικά”, αυτές τις ακαταλαβίστικες φλυαρίες θα αναφερθώ σε αυτό το πιο συγκεκριμένο θέμα με τους αριστερούς.

Το να είσαι αριστερός σημαίνει πέρα από το να συμφωνείς με κάποιες αξίες όπως λέει ο Τσακαλώτος (που μπορεί να είναι και ίδιες με ενός χριστιανού), να κάνεις και μια ανάλυση για το πώς είναι αυτός ο κόσμος, πως λειτουργεί ο καπιταλισμός και πως δομικά αναπαράγει την αδικία και την εκμετάλλευση. Επίσης, που θες εσύ να το πας σύμφωνα με τις αξίες αυτές... και αυτό σημαίνει τελικά ότι ο καπιταλισμός είναι κακό πράγμα και πρέπει να φτιάξουμε ένα άλλο σύστημα για να περνάμε καλύτερα. Ωραία;

Άμα ο καπιταλισμός είναι κακός τότε εσύ ως επαναστατικός τύπος που επιδιώκεις τη καταστροφή του κάνεις κριτική αλλά ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΑ προσπαθείς να ζεις με έναν επαναστατικό τρόπο. Αυτό που λένε «γίνε η αλλαγή που θες να δεις στο κόσμο»! Βέβαια, οι αριστεροί μονίμως αποφεύγουν αυτό το “ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΑ” που τονίζω. Κάποιοι περιμένουν τις αντικειμενικές συνθήκες.. ακόμα, άλλοι λένε ότι ας κάνουμε εμείς την αναλυσούλα μας από τη γραφειάρα μας και θα ξεσηκωθεί το προλεταριάτο όταν το διαφωτίσουμε αρκετά. Στη περίπτωση που το να είσαι αντικαπιταλιστής  δε συνοδεύεται από το “προσπαθώ, στο βαθμό που μπορώ και με όλες τις αντιφάσεις να ζω αντικαπιταλιστικά” σημαίνει ότι βρισκόμαστε στη φάση που η απόσταση θεωρίας – πρακτικής είναι μερικά έτη φωτός. Το να ζεις αντικαπιταλιστικά σημαίνει από τη μια πολεμάς τον καπιταλισμό όσο μπορείς με τις δυνάμεις σου και από την άλλη και αυτό είναι κατά τη γνώμη μου πολύ πιο σημαντικό να τον καθιστάς ξεπερασμένο. Να ζεις, δηλαδή, σαν να είσαι εκτός αυτού και να προσπαθείς να αναπαράγεις τη κοινωνική ζωή με άλλους τρόπους. 

Αυτό πρακτικά σημαίνει να ζεις με όσο το δυνατόν λιγότερα εμπορεύματα, χρήματα και ιδιοκτησία. Αλλά θα μου πεις τώρα αυτά είναι θεωρίες. “Έτσι ζω, μαλάκα!” Και θα σου πω έχεις δίκιο. Θα σου πω όμως πως όλη η δουλειά που θα έπρεπε να είχες κάνει – ως αριστερός πάντα – θα ήταν να εργάζεσαι όλες αυτές τις δεκαετίες αφθονίας στη κατεύθυνση του ξεπεράσματος του καπιταλισμού με δημιουργία διαφορετικών δομών (ακούς Συριζαίε! Τόσα χρόνια το μόνο που κάνει ο συριζαίος είναι να συσσωρεύει πλούτο για την οικογένεια του, να φτιάξει μεγάλο σπίτι και εξοχικό και να καλοσπουδάσει το κακομαθημένο παιδί του). 

Και το να εργάζεσαι σε αυτή τη κατεύθυνση σημαίνει να προσπαθείς να σπάσεις την πιο γερή αλυσίδα με την οποία σε δένει ο καπιταλισμός. Και αυτή η αλυσίδα είναι πολύ πιο εμφανής σε περιόδους αφθονίας και κοινωνικής ειρήνης παρά στις εποχές που ζούμε τώρα. Η αλυσίδα είναι το Ιστορικό Επίπεδο Αναγκών. Εδώ αρχίζουν τα δύσκολα. Σε μια καπιταλιστική οικονομία όπου το κίνητρο της παραγωγής είναι το κέρδος σημασία δεν έχει το παραγόμενο προϊόν να είναι χρήσιμο αλλά να μπορεί να πουληθεί. Σημασία έχει να μπορεί να είναι εμπόρευμα. Έτσι, στον καπιταλισμό οι ανάγκες επεκτείνονται συνεχώς καθότι συνεχώς επεκτείνεται η εμπορευματική παραγωγή αφού οι καπιταλιστές προσπαθούν πάντα να επεκτείνουν τα κέρδη τους. Με πιάνεις;  Έτσι το παραγόμενο προϊόν ΠΡΕΠΕΙ να γίνει χρήσιμο, πρέπει να γίνει ανάγκη… και εντέλει γίνεται. Για παράδειγμα, μπορεί εσύ να μη θέλεις σμαρτφον αλλά έρχονται οι εργασιακές συνθήκες και σου λένε ότι έτσι λειτουργούμε, πρέπει να πάρεις ένα ή στη τελική θα σου πάρουμε εμείς. Και δώστου τα twitter και τα facebook εσύ! 

Δεν υπάρχει μεγαλύτερη αλυσίδα από αυτή. Αν μπορείς εσύ να αυτοπροσδιορίσεις τις ανάγκες, αν μπορεί ένα μαζικό κίνημα να πει ότι “προσδιορίζω τις ανάγκες μου έξω από τη καπιταλιστική αναπαραγωγή” τότε ο μισός καπιταλισμός έχει πέσει. Μετά έρχονται τα ΜΑΤ βέβαια τα οποία με το ζόρι θα σε βάζουν να χρησιμοποιείς το τελευταίο touch screen κινητό!

Εδώ κάνω στροφή και γυρνάω στον αριστερό με δεξιά τσέπη. Όταν ως αριστερός δεν έχεις αμφισβητήσει στο ελάχιστο το ιστορικό επίπεδο αναγκών τότε σου αξίζει να σε πνίξει η οργή του φτωχού δεξιού. (και πάρε για παράδειγμα όλους αυτούς τους αριστερούς – ειδικά του συνασπισμού, κκε εσωτερικού πιο παλιά, όλο και κάποιον γνωστό θα έχεις γύρω γύρω  στην οικογένεια και εννοώ τον Συριζα του 4% όχι τώρα που πήγαν όλοι).

Η αμφισβήτηση, όμως, του ιστορικού επιπέδου των αναγκών δεν είναι ένα τόσο απλό ζήτημα και σίγουρα δεν είναι αποτέλεσμα πολιτικής επιχειρηματολογίας, ούτε και λογικού συμπερασμού. Έχει να κάνει με το πώς θέλεις να ζεις και με το αν μπορείς να ξεβολευτείς από την άνεση που σε έχουν καλομάθει. Εκτός αν νομίζεις ότι επαναστατική διεργασία είναι το ανακάτεμα του καφέ, μετά από πορεία, στα Εξάρχεια(πάνε αυτές οι εποχές δύσμοιρε αρενίτη). Η επαναστατική διεργασία θέλει ξεβόλεμα, κούκλα μου! Οι άλλοι πήραν τα βουνά. Αυτή η αμφισβήτηση είναι, εν τέλει βαθιά υπαρξιακό και επαναστατικό ζήτημα ταυτόχρονα, το οποίο δε λύνεται με θεωρητικά τσαλαβουτήματα στην ιστορία της σκέψης, ούτε σε κάποια ζεστή βιβλιοθήκη αλλά μονάχα στη βιωμένη εμπειρία..στο μόνο τόπο που μηδενίζεται και η απόσταση θεωρίας και πρακτικής.